طرحواره آسیبپذیری چیست؟ علائم، دلایل، انواع و بهترین روشهای درمان
احساس نگرانی درباره آینده، سلامتی یا امنیت مالی، واکنشی طبیعی است و حتی در بسیاری از مواقع به ما کمک میکند از خطرها پیشگیری کنیم. اما زمانی که این نگرانی از حد معمول فراتر برود و فرد تقریباً در تمام جنبههای زندگی، وقوع یک حادثه ناگوار را قطعی بداند، احتمال دارد با طرحواره آسیبپذیری یا تله آسیبپذیری نسبت به ضرر و بیماری روبهرو باشد.
افراد مبتلا به این طرحواره معمولاً همیشه منتظر وقوع اتفاقی تلخ هستند؛ از بیماریهای جدی گرفته تا ورشکستگی مالی، تصادف، از دست دادن عزیزان یا شکست در روابط عاطفی. این نگرانی دائمی باعث میشود کیفیت زندگی، آرامش روان و روابط اجتماعی آنها به شدت تحت تأثیر قرار گیرد.
در این مقاله به طور کامل با طرحواره آسیبپذیری، نشانهها، علتهای شکلگیری، انواع، پیامدها و مؤثرترین روشهای درمان آن آشنا خواهید شد.
خلاصهای از طرحواره آسیبپذیری
موضوع توضیح تعریفا حساس دائمی خطر و انتظار وقوع حوادث ناگوارمهمترین نشانههااضطراب مداوم، فاجعهسازی، نگرانی درباره بیماری، مشکلات مالی یا از دست دادن عزیزانعلتهای شکلگیریوالدین بیشازحد محافظ، والدین تنبیهگر، تجربه حوادث آسیبزا، سبک تربیتی اضطرابآفرین و عوامل زیستیپیامدهاکاهش کیفیت زندگی، اجتناب از موقعیتهای مختلف، اختلال در روابط، استرس مزمن و نگرانی دائمیبهترین روشهای درمانطرحوارهدرمانی، درمان شناختی رفتاری (CBT)، ذهنآگاهی، اصلاح باورهای ناکارآمد و آموزش مهارتهای مقابلهای
طرحواره چیست؟
طرحوارهها الگوهای عمیق ذهنی و هیجانی هستند که از سالهای اولیه زندگی شکل میگیرند و بر نحوه تفکر، احساس و رفتار ما در بزرگسالی تأثیر میگذارند. این الگوها معمولاً در نتیجه تعامل کودک با والدین، مراقبان و محیط اطراف ایجاد میشوند و به مرور زمان به باورهای ریشهای درباره خود، دیگران و جهان تبدیل میشوند.
به بیان ساده، طرحواره مانند یک «عینک ذهنی» است که فرد از طریق آن اتفاقات زندگی را تفسیر میکند. اگر این عینک بر پایه تجربههای سالم شکل گرفته باشد، فرد واقعبینانهتر با مشکلات روبهرو میشود؛ اما اگر بر اثر تجربههای آسیبزا ایجاد شده باشد، احتمال شکلگیری الگوهای ناسازگار و مشکلات روانشناختی افزایش پیدا میکند.
طرحواره آسیبپذیری چیست؟
طرحواره آسیبپذیری نسبت به ضرر و بیماری (Vulnerability to Harm or Illness Schema) یکی از ۱۸ طرحواره ناسازگار اولیه در نظریه جفری یانگ است. فردی که این طرحواره را دارد، همواره احساس میکند هر لحظه ممکن است حادثهای خطرناک زندگی او یا عزیزانش را تهدید کند.
این افراد معمولاً بدترین سناریوهای ممکن را در ذهن خود میسازند و احتمال وقوع اتفاقات ناگوار را بسیار بیشتر از واقعیت برآورد میکنند. نگرانی آنها ممکن است درباره بیماریهای جدی، تصادف، بلایای طبیعی، مشکلات مالی، جرم و جنایت یا حتی از دست دادن کنترل ذهن و بدن باشد.
در نتیجه، بخش زیادی از انرژی ذهنی آنها صرف پیشبینی خطرها و تلاش برای جلوگیری از اتفاقاتی میشود که در بسیاری از موارد هرگز رخ نمیدهند.
افراد دارای طرحواره آسیبپذیری معمولاً ویژگیهای زیر را دارند:
همیشه منتظر وقوع یک اتفاق بد هستند.
به سختی احساس امنیت و آرامش میکنند.
درباره سلامت خود یا اعضای خانواده بیش از حد نگران هستند.
خطرها را بسیار بزرگتر از واقعیت ارزیابی میکنند.
از موقعیتهایی که احتمال خطر در آنها وجود دارد اجتناب میکنند.
به دلیل اضطراب دائمی، از بسیاری از فعالیتهای لذتبخش مانند سفر، تفریح یا تجربههای جدید دوری میکنند.
این طرحواره معمولاً ریشه در دوران کودکی دارد؛ بهویژه زمانی که کودک در محیطی پر از تهدید، ناامنی، کنترل شدید یا تجربههای آسیبزا رشد کرده باشد. چنین فردی در بزرگسالی نیز جهان را مکانی ناامن میبیند و همواره احساس میکند باید برای بدترین اتفاق ممکن آماده باشد.
نشانههای طرحواره آسیبپذیری
افرادی که دچار طرحواره آسیبپذیری نسبت به ضرر و بیماری هستند، معمولاً زندگی روزمره خود را با احساس نگرانی، اضطراب و انتظار وقوع یک اتفاق ناگوار سپری میکنند. این نگرانیها اغلب با واقعیت تناسبی ندارند، اما برای فرد کاملاً واقعی و تهدیدکننده به نظر میرسند.
اگر چند مورد از نشانههای زیر را بهطور مداوم در خود یا اطرافیانتان مشاهده میکنید، ممکن است این طرحواره در شما فعال باشد.
مهمترین علائم طرحواره آسیبپذیری
۱. نگرانی دائمی درباره آینده
فرد همیشه نگران است که در آینده اتفاق بدی رخ دهد؛ حتی زمانی که هیچ نشانهای از خطر وجود ندارد. این نگرانی میتواند درباره سلامتی، خانواده، شغل، مسائل مالی یا روابط عاطفی باشد.
۲. فاجعهسازی و تصور بدترین سناریوها
یکی از شاخصترین ویژگیهای این طرحواره، بزرگنمایی خطرها و تصور بدترین نتیجه ممکن است. برای مثال، یک سردرد ساده ممکن است در ذهن فرد به بیماری خطرناک تعبیر شود یا تأخیر چند دقیقهای یکی از اعضای خانواده بهعنوان نشانه وقوع حادثه تلقی شود.
۳. اشتغال ذهنی با افکار «اگر... چه؟»
افراد دارای این طرحواره دائماً با افکاری مانند موارد زیر درگیر هستند:
اگر تصادف کنم چه؟
اگر بیمار شوم چه؟
اگر پولم را از دست بدهم چه؟
اگر برای عزیزانم اتفاقی بیفتد چه؟
این افکار تکرارشونده باعث افزایش اضطراب و کاهش تمرکز میشوند.
۴. احساس ناامنی و بیاعتمادی نسبت به دنیا
چنین افرادی جهان را مکانی ناامن و غیرقابل پیشبینی میدانند و باور دارند که هر لحظه ممکن است حادثهای زندگی آنها را بر هم بزند.
۵. اضطراب و استرس مزمن
فعال بودن مداوم سیستم هشدار ذهن باعث میشود فرد تقریباً همیشه سطح بالایی از استرس، نگرانی و تنش را تجربه کند.
۶. ترس از نداشتن کنترل
بسیاری از افراد مبتلا به طرحواره آسیبپذیری احساس میکنند اگر کنترل شرایط را از دست بدهند، اتفاق بسیار بدی رخ خواهد داد. به همین دلیل تلاش میکنند همه چیز را کنترل کنند.
۷. نگرانی افراطی درباره بیماری
برخی افراد دائماً علائم جسمانی خود را بررسی میکنند، بارها به پزشک مراجعه میکنند یا درباره بیماریهای مختلف در اینترنت جستجو میکنند تا از سلامت خود مطمئن شوند.
۸. ترس از ضرر مالی یا از دست دادن داراییها
گاهی محور اصلی نگرانی فرد، از دست دادن پول، شغل، سرمایه یا امنیت مالی است؛ حتی زمانی که شرایط اقتصادی او کاملاً مناسب باشد.
علتهای شکلگیری طرحواره آسیبپذیری
طرحواره آسیبپذیری معمولاً از دوران کودکی شکل میگیرد و نتیجه تجربههای مکرر ناامنی، ترس یا دریافت پیامهای هشداردهنده از محیط است. هرچه این تجربهها شدیدتر یا طولانیتر باشند، احتمال تثبیت این طرحواره در بزرگسالی بیشتر خواهد بود.
مهمترین عوامل ایجادکننده این طرحواره عبارتاند از:
۱. والدین تنبیهگر و تهدیدکننده
کودکی که دائماً با تهدید، تنبیه، سرزنش یا ترساندن تربیت میشود، به مرور یاد میگیرد دنیا جای خطرناکی است. این کودکان معمولاً در بزرگسالی نیز احساس امنیت کافی ندارند و همیشه منتظر وقوع اتفاقی ناخوشایند هستند.
۲. والدین بیشازحد محافظ
گاهی مشکل از کمبود مراقبت نیست، بلکه از مراقبت بیش از اندازه است. والدینی که دائماً درباره خطرها هشدار میدهند، اجازه تجربه استقلال را به کودک نمیدهند یا او را از انجام فعالیتهای عادی منع میکنند، ناخواسته این پیام را منتقل میکنند که جهان مکانی ناامن است.
در نتیجه کودک یاد میگیرد بدون حمایت دیگران توانایی محافظت از خود را ندارد.
۳. محدودیتهای افراطی در دوران کودکی
کودک برای رشد سالم نیاز دارد شکست، اشتباه و حل مسئله را تجربه کند. زمانی که والدین اجازه هیچ تجربه مستقلی را نمیدهند، کودک فرصت یادگیری مهارت مقابله با چالشها را از دست میدهد و در بزرگسالی نسبت به هر موقعیت جدید احساس ناتوانی و خطر میکند.
۴. بزرگنمایی خطرها توسط والدین
برخی والدین به جای آموزش نکات ایمنی، دائماً کودک را با جملاتی مانند «مواظب باش میمیری»، «حتماً اتفاق بدی میافتد» یا «دنیا خیلی خطرناک است» میترسانند.
تکرار این پیامها باعث میشود کودک به تدریج باور کند که خطر همیشه در کمین اوست.
۵. تجربه رویدادهای آسیبزا
تجربه حوادثی مانند تصادف شدید، بیماری سخت، از دست دادن یکی از عزیزان، بلایای طبیعی، خشونت خانوادگی یا سایر رویدادهای تروماتیک میتواند زمینه شکلگیری طرحواره آسیبپذیری را فراهم کند.
در این شرایط، ذهن برای جلوگیری از تکرار آن تجربه، دائماً در حالت آمادهباش باقی میماند.
۶. عوامل زیستی و فعالیت آمیگدال
در کنار عوامل تربیتی، برخی تفاوتهای زیستی نیز در ایجاد این طرحواره نقش دارند. آمیگدال، بخشی از مغز است که مسئول پردازش ترس و تشخیص خطر است. فعالیت بیش از حد این بخش میتواند باعث شود فرد تهدیدها را شدیدتر از واقعیت درک کند و همواره در حالت اضطراب و آمادهباش قرار داشته باشد.
البته این عامل به تنهایی باعث ایجاد طرحواره نمیشود و معمولاً در کنار تجربههای دوران کودکی و محیط زندگی اثرگذار است.
طرحواره آسیبپذیری در کودکان
ریشههای طرحواره آسیبپذیری نسبت به ضرر و بیماری معمولاً در دوران کودکی شکل میگیرد. کودکی که در محیطی پر از ترس، ناامنی، تهدید یا محافظت افراطی رشد میکند، به مرور زمان این باور را در ذهن خود شکل میدهد که دنیا مکانی خطرناک است و هر لحظه ممکن است اتفاق بدی رخ دهد.
این کودکان معمولاً اضطراب خود را بهصورت مستقیم بیان نمیکنند و بیشتر آن را در رفتارهای روزمره نشان میدهند. به همین دلیل بسیاری از والدین یا معلمان تا مدتها متوجه نگرانیهای عمیق آنها نمیشوند.
نشانههای طرحواره آسیبپذیری در کودکان
کودکان دارای این طرحواره ممکن است رفتارهای زیر را از خود نشان دهند:
نگرانی بیش از حد درباره سلامت خود یا اعضای خانواده
ترس شدید از تنها ماندن یا دور شدن از والدین
وابستگی زیاد به پدر، مادر یا مراقب
پرسیدن مکرر سؤال درباره احتمال وقوع حوادث
اجتناب از انجام فعالیتهای جدید یا حضور در مکانهای ناآشنا
حساسیت زیاد نسبت به اخبار، بیماریها یا اتفاقات تلخ
اضطراب هنگام خواب، رفتن به مدرسه یا سفر
گریه یا نگرانی شدید در زمان جدایی از والدین
اگر این نگرانیها برای مدت طولانی ادامه پیدا کنند و عملکرد تحصیلی، روابط اجتماعی یا رشد هیجانی کودک را تحت تأثیر قرار دهند، بهتر است از یک روانشناس کودک یا درمانگر طرحواره کمک گرفته شود. درمان در سنین پایین معمولاً نتایج بسیار بهتری نسبت به بزرگسالی دارد.
اختلالات روانشناختی مرتبط با طرحواره آسیبپذیری
فعال بودن این طرحواره به معنای ابتلا به یک اختلال روانی نیست؛ اما میتواند احتمال بروز یا تشدید برخی اختلالات را افزایش دهد. از آنجا که هسته اصلی این طرحواره، ترس، نگرانی و انتظار وقوع خطر است، معمولاً با اختلالهای اضطرابی همپوشانی زیادی دارد.
شایعترین اختلالاتی که ممکن است همراه با طرحواره آسیبپذیری دیده شوند عبارتاند از:
اختلال اضطراب فراگیر (GAD)
افراد مبتلا به اضطراب فراگیر تقریباً درباره همه موضوعات زندگی نگرانی مداوم دارند. این نگرانیها معمولاً با ویژگیهای طرحواره آسیبپذیری همخوانی زیادی دارد.
اختلال پانیک
ترس شدید از حمله قلبی، مرگ یا از دست دادن کنترل میتواند باعث بروز حملات پانیک یا وحشتزدگی شود.
اختلال وسواس فکری ـ عملی (OCD)
برخی افراد برای کاهش اضطراب ناشی از طرحواره آسیبپذیری، رفتارهای وسواسی مانند بررسی مکرر قفل درها، شستوشوی بیش از حد یا کنترل مداوم سلامت خود را انجام میدهند.
اضطراب اجتماعی
ترس از قضاوت شدن، اشتباه کردن یا قرار گرفتن در موقعیتهای اجتماعی نیز گاهی با این طرحواره ارتباط پیدا میکند.
فوبیاهای اختصاصی
ترس شدید از بیماری، هواپیما، آسانسور، حیوانات یا بلایای طبیعی ممکن است تحت تأثیر همین الگوی ذهنی شکل گرفته باشد.
اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
افرادی که تجربه رویدادهای بسیار آسیبزا را داشتهاند، ممکن است پس از حادثه نیز دائماً احساس خطر کنند و طرحواره آسیبپذیری در آنها فعال شود.
نکته مهم: تشخیص اختلالهای روانشناختی تنها توسط روانشناس یا روانپزشک انجام میشود و وجود طرحواره آسیبپذیری بهتنهایی به معنای ابتلا به این اختلالها نیست.
انواع طرحواره آسیبپذیری
اگرچه ریشه این طرحواره یکسان است، اما ممکن است نگرانی و احساس خطر در هر فرد روی جنبه متفاوتی از زندگی متمرکز شود.
۱. طرحواره آسیبپذیری نسبت به بیماری
در این نوع، فرد دائماً نگران سلامت جسمی خود است و کوچکترین علائم بدنی را نشانه یک بیماری جدی میداند.
افراد ممکن است:
بارها به پزشک مراجعه کنند.
آزمایشهای غیرضروری انجام دهند.
ساعتها درباره بیماریها در اینترنت جستجو کنند.
نسبت به کوچکترین تغییر جسمی احساس ترس کنند.
۲. طرحواره آسیبپذیری نسبت به حوادث و خطر
تمرکز اصلی این افراد روی وقوع اتفاقات ناگوار مانند تصادف، زلزله، آتشسوزی، سرقت یا سایر حوادث غیرمنتظره است.
آنها معمولاً:
همیشه منتظر وقوع حادثه هستند.
احتمال خطر را بیش از حد واقعی برآورد میکنند.
از بسیاری از موقعیتهای عادی زندگی اجتناب میکنند.
۳. طرحواره آسیبپذیری نسبت به ضرر مالی
در این حالت، ذهن فرد بیشتر درگیر از دست دادن پول، سرمایه یا امنیت مالی است.
حتی اگر وضعیت اقتصادی مناسبی داشته باشد، باز هم احساس میکند ممکن است هر لحظه دچار ورشکستگی یا مشکلات مالی شدید شود. این نگرانی میتواند باعث خساست، سختی در خرج کردن یا اضطراب دائمی درباره آینده شود.
۴. طرحواره آسیبپذیری نسبت به از دست دادن کنترل
برخی افراد بیشتر از هر چیز میترسند که کنترل ذهن، احساسات یا رفتار خود را از دست بدهند.
آنها ممکن است نگران باشند که:
دچار حمله عصبی شوند.
ناگهان بیهوش شوند.
کنترل رفتار خود را از دست بدهند.
در جمع اتفاق شرمآوری برایشان رخ دهد.
این نگرانیها معمولاً باعث اجتناب از موقعیتهای اجتماعی، سفر، رانندگی یا حضور در مکانهای شلوغ میشود.
۵. طرحواره آسیبپذیری در روابط عاطفی
در برخی افراد، نگرانی اصلی مربوط به روابط عاطفی است. آنها دائماً نگران از دست دادن شریک عاطفی، خیانت، ترک شدن یا پایان رابطه هستند.
به همین دلیل ممکن است:
مرتب از شریک زندگی درخواست اطمینان کنند.
رفتارهای کنترلکننده داشته باشند.
به پیامها و تماسها حساسیت بیش از حد نشان دهند.
کوچکترین تغییر رفتار طرف مقابل را نشانه پایان رابطه بدانند.
این رفتارها معمولاً به مرور زمان باعث افزایش تنش در رابطه و حتی تحقق همان ترسی میشود که فرد از آن فرار میکند.
درمان طرحواره آسیبپذیری
خبر خوب این است که طرحواره آسیبپذیری قابل درمان است. اگرچه این الگوی ذهنی معمولاً از دوران کودکی شکل گرفته و سالها همراه فرد بوده است، اما با درمان مناسب میتوان شدت آن را به میزان قابل توجهی کاهش داد و احساس امنیت و آرامش بیشتری را تجربه کرد.
مؤثرترین روش درمان، مراجعه به روانشناس متخصص در حوزه طرحوارهدرمانی یا درمان شناختی رفتاری (CBT) است. در بسیاری از موارد، ترکیب این دو رویکرد بهترین نتیجه را به همراه دارد.
۱. طرحوارهدرمانی (Schema Therapy)
طرحوارهدرمانی که توسط جفری یانگ توسعه یافته، یکی از مؤثرترین روشهای درمان طرحوارههای ناسازگار اولیه است.
در این روش، درمانگر به فرد کمک میکند تا:
ریشههای شکلگیری طرحواره را شناسایی کند.
باورهای نادرست درباره خطر و ناامنی را اصلاح کند.
هیجانهای سرکوبشده دوران کودکی را پردازش کند.
احساس امنیت درونی را تقویت کند.
سبکهای مقابلهای ناسالم را کنار بگذارد.
الگوهای سالمتری برای مواجهه با استرس و نگرانی ایجاد کند.
هدف نهایی طرحوارهدرمانی این است که فرد به جای زندگی در حالت آمادهباش دائمی، بتواند با احساس امنیت، آرامش و اعتماد بیشتری با چالشهای زندگی روبهرو شود.
۲. درمان شناختی رفتاری (CBT)
درمان شناختی رفتاری یکی از شناختهشدهترین روشهای درمان اضطراب و نگرانیهای مزمن است.
در این روش، فرد یاد میگیرد:
افکار فاجعهآمیز خود را شناسایی کند.
احتمال واقعی وقوع خطر را ارزیابی کند.
خطاهای شناختی مانند فاجعهسازی یا پیشبینی منفی را اصلاح کند.
به جای اجتناب، بهتدریج با موقعیتهای ترسناک مواجه شود.
مهارتهای مدیریت اضطراب را در زندگی روزمره به کار بگیرد.
تحقیقات نشان میدهد که CBT میتواند شدت اضطراب و نگرانی ناشی از طرحواره آسیبپذیری را به شکل چشمگیری کاهش دهد.
راهکارهای عملی برای مقابله با طرحواره آسیبپذیری
در کنار رواندرمانی، رعایت چند راهکار ساده میتواند به کنترل افکار اضطرابآور و کاهش شدت طرحواره کمک کند.
مدیریت افکار منفی
هر زمان ذهن شما بدترین سناریو را تصور کرد، از خود بپرسید:
چه شواهدی برای این فکر وجود دارد؟
احتمال واقعی وقوع این اتفاق چقدر است؟
اگر دوست صمیمیام چنین فکری داشت، چه پاسخی به او میدادم؟
این پرسشها به کاهش خطاهای شناختی کمک میکنند.
تمرین ذهنآگاهی (Mindfulness)
ذهنآگاهی باعث میشود توجه شما از آیندهای که هنوز اتفاق نیفتاده، به لحظه حال برگردد.
تمرینهایی مانند:
تمرکز بر تنفس
مدیتیشن
اسکن بدن
مشاهده افکار بدون قضاوت
میتوانند فعالیت سیستم هشدار مغز را کاهش دهند.
استفاده از تکنیکهای آرامسازی
ریلکسیشن عضلانی، تنفس دیافراگمی و تمرینهای آرامسازی به کاهش تنش جسمی و ذهنی کمک میکنند و اضطراب را کنترل میکنند.
به چالش کشیدن باورهای غیرمنطقی
از خود بپرسید:
آیا همیشه بدترین اتفاق رخ داده است؟
آیا تاکنون توانستهام از پس مشکلات زندگی برآیم؟
آیا ممکن است ذهنم خطر را بزرگتر از واقعیت نشان دهد؟
این تمرین به مرور باعث اصلاح باورهای ناسالم میشود.
توجه به شواهد واقعی
ذهن افراد دارای این طرحواره معمولاً فقط شواهد تأییدکننده خطر را میبیند.
سعی کنید شواهدی را نیز پیدا کنید که خلاف نگرانیهای شما هستند؛ برای مثال، به موقعیتهایی فکر کنید که با وجود نگرانی، هیچ اتفاق بدی رخ نداده است.
سبکهای مقابلهای در طرحواره آسیبپذیری
افراد برای کنار آمدن با این طرحواره معمولاً از یکی از سه سبک مقابلهای استفاده میکنند.
۱. تسلیم
در این حالت، فرد باور دارد که دنیا واقعاً جای خطرناکی است و بدون هیچ مقاومتی این باور را میپذیرد.
نتیجه این سبک، اضطراب مزمن، نگرانی دائمی و محدود شدن کیفیت زندگی است.
۲. اجتناب
رایجترین سبک مقابله با طرحواره آسیبپذیری، اجتناب است.
فرد برای کاهش اضطراب، از موقعیتهایی که احتمال خطر در آنها وجود دارد دوری میکند؛ مانند:
سفر نکردن
رانندگی نکردن
حضور نداشتن در جمع
امتحان نکردن تجربههای جدید
اگرچه اجتناب در کوتاهمدت اضطراب را کاهش میدهد، اما در بلندمدت باعث تقویت طرحواره میشود.
۳. جبران افراطی
در این سبک، فرد تلاش میکند برخلاف ترس خود رفتار کند و نشان دهد هیچ نگرانیای ندارد.
برای مثال ممکن است عمداً رفتارهای بسیار پرخطر انجام دهد یا همیشه بخواهد کنترل همه شرایط را در دست بگیرد.
اگرچه این رفتار ظاهراً نشانه اعتمادبهنفس است، اما در واقع راهی برای پنهان کردن اضطراب عمیق درونی محسوب میشود.
عوارض طرحواره آسیبپذیری
در صورت درمان نشدن، این طرحواره میتواند تقریباً تمام جنبههای زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. مهمترین پیامدهای آن عبارتاند از:
اضطراب و استرس مزمن
کاهش کیفیت زندگی
فاجعهسازی مداوم
اجتناب از فعالیتهای لذتبخش
کاهش اعتمادبهنفس
اختلال در روابط عاطفی و خانوادگی
مراجعه مکرر و غیرضروری به پزشکان
کاهش عملکرد شغلی و تحصیلی
احساس تنهایی و انزوای اجتماعی
افزایش احتمال ابتلا به اختلالهای اضطرابی
هرچه درمان دیرتر آغاز شود، این الگوهای ذهنی عمیقتر خواهند شد؛ با این حال حتی در بزرگسالی نیز درمان میتواند بسیار مؤثر باشد.
جمعبندی
طرحواره آسیبپذیری نسبت به ضرر و بیماری یکی از طرحوارههای ناسازگار اولیه است که باعث میشود فرد همواره منتظر وقوع یک حادثه ناگوار باشد. این افراد معمولاً خطرها را بیش از حد واقعی ارزیابی میکنند، بدترین سناریوها را در ذهن خود میسازند و به دلیل اضطراب مداوم، از بسیاری از تجربههای طبیعی زندگی دوری میکنند.
این طرحواره اغلب ریشه در دوران کودکی، سبک فرزندپروری والدین، تجربه رویدادهای آسیبزا و گاهی عوامل زیستی دارد. خوشبختانه با کمک طرحوارهدرمانی، درمان شناختی رفتاری، اصلاح باورهای ناکارآمد، ذهنآگاهی و تمرین مهارتهای مقابلهای میتوان شدت این الگوی ذهنی را کاهش داد و کیفیت زندگی را بهبود بخشید.
اگر احساس میکنید نگرانی از بیماری، حوادث یا از دست دادن عزیزان بخش بزرگی از زندگی شما را اشغال کرده است، بهتر است هرچه زودتر با یک روانشناس متخصص مشورت کنید. درمان بهموقع میتواند از مزمن شدن اضطراب جلوگیری کرده و احساس امنیت و آرامش بیشتری را به زندگی شما بازگرداند.
