طرحواره شکست چیست؟ نشانه‌ها، علل و روش‌های درمان تله شکست
آیا معمولاً قبل از شروع یک کار جدید، از شکست خوردن می‌ترسید؟ آیا تصور می‌کنید دیگران از شما باهوش‌تر، توانمندتر یا موفق‌تر هستند؟ شاید حتی وقتی موفق می‌شوید، دستاوردتان را حاصل شانس بدانید و آن را شایسته خودتان ندانید.
این الگوها می‌توانند با طرحواره شکست یا تله شکست ارتباط داشته باشند. در این حالت، فرد به شکل عمیق و مداوم باور دارد که توانایی لازم برای موفق شدن را ندارد یا در مقایسه با دیگران فردی شکست‌خورده است.
طرحواره شکست یکی از طرحواره‌های ناسازگار اولیه در رویکرد طرحواره‌درمانی است که می‌تواند روی تحصیل، شغل، روابط، تصمیم‌گیری، اعتمادبه‌نفس و دنبال کردن اهداف تأثیر بگذارد.
در این مقاله بررسی می‌کنیم طرحواره شکست چیست، چه نشانه‌هایی دارد، چرا شکل می‌گیرد، چگونه در کودکی و بزرگسالی خود را نشان می‌دهد و تله شکست چگونه قابل درمان است.
طرحواره شکست چیست؟
طرحواره شکست (Failure Schema) یک الگوی عمیق و پایدار از باورها و احساسات است که در آن فرد خود را ناتوان، کم‌استعداد، ناموفق یا پایین‌تر از دیگران می‌بیند و انتظار دارد در تلاش‌های مهم زندگی شکست بخورد.
فردی که تله شکست دارد ممکن است با خود فکر کند:
- «من به اندازه کافی باهوش نیستم.»
- «من هیچ‌وقت نمی‌توانم موفق شوم.»
- «دیگران همیشه از من بهتر هستند.»
- «اگر امتحان کنم، احتمالاً شکست می‌خورم.»
- «موفقیتی که به دست آوردم فقط به خاطر شانس بود.»
- «من توانایی انجام کارهای سخت را ندارم.»
در نتیجه، فرد ممکن است به جای اینکه با وجود احتمال شکست برای رسیدن به هدف تلاش کند، از موقعیت‌های چالش‌برانگیز دوری کند.
نکته مهم این است که داشتن چند تجربه شکست یا ترس موقتی از شکست به معنی داشتن طرحواره شکست نیست. طرحواره زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که این باورها عمیق، تکرارشونده و تأثیرگذار بر تصمیم‌ها و رفتارهای فرد باشند.
طرحواره چیست؟
در روان‌شناسی، طرحواره به الگوهای ذهنی عمیقی گفته می‌شود که فرد از طریق آنها خودش، دیگران و جهان اطرافش را تفسیر می‌کند.
طرحواره‌ها معمولاً در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرند و تحت تأثیر تجربیات فرد، روابط با والدین و اطرافیان، محیط اجتماعی و اتفاقات مهم زندگی قرار می‌گیرند.
وقتی یک طرحواره فعال می‌شود، فرد ممکن است اتفاقات جدید را نیز از فیلتر همان باور قدیمی تفسیر کند.
برای مثال، فردی با طرحواره شکست ممکن است یک اشتباه کوچک در محل کار را نشانه‌ای از «بی‌استعدادی» خود بداند، در حالی که همان اشتباه برای فرد دیگری فقط یک تجربه معمولی و قابل اصلاح باشد.
مهم‌ترین نشانه‌های طرحواره شکست
نشانه‌های تله شکست در افراد مختلف متفاوت است، اما برخی الگوها بیشتر دیده می‌شوند.
۱. ترس از شکست قبل از شروع کار
فرد ممکن است قبل از شروع یک فعالیت، نتیجه را از قبل شکست تلقی کند و با خود بگوید:
«من از پس این کار برنمی‌آیم.»
این باور می‌تواند باعث شود فرد اصلاً فرصت امتحان کردن را به خودش ندهد.
۲. اجتناب از موقعیت‌های چالش‌برانگیز
فرد ممکن است از کارهایی که احتمال ارزیابی یا شکست در آنها وجود دارد دوری کند؛ برای مثال:
- درخواست ارتقای شغلی نکند.
- در یک دوره آموزشی جدید شرکت نکند.
- کسب‌وکار جدیدی راه‌اندازی نکند.
- برای موقعیت شغلی بهتر اقدام نکند.
- از بیان ایده‌های خود در جمع خودداری کند.
۳. مقایسه مداوم خود با دیگران
فرد معمولاً موفقیت دیگران را می‌بیند اما توانایی‌ها و پیشرفت‌های خودش را نادیده می‌گیرد.
ممکن است دائماً با خود بگوید:
«همه از من موفق‌تر هستند.»
۴. اهمال‌کاری
گاهی ترس از شکست به شکل به تعویق انداختن کارها ظاهر می‌شود.
فرد ممکن است کاری را شروع نکند، زیرا انجام ندادن آن برایش از احتمال شکست خوردن راحت‌تر است.
این رفتار می‌تواند یک چرخه ایجاد کند:
ترس از شکست ← اهمال‌کاری ← عملکرد ضعیف‌تر ← نتیجه نامطلوب ← تقویت باور شکست
۵. حساسیت نسبت به ارزیابی و انتقاد
فرد ممکن است نسبت به بازخورد دیگران درباره عملکرد خود حساس باشد و یک انتقاد کوچک را نشانه بی‌کفایتی کلی خود بداند.
۶. کم‌ارزش کردن موفقیت‌ها
یکی از نشانه‌های مهم تله شکست این است که فرد حتی پس از موفقیت نیز احساس شایستگی نکند.
برای مثال ممکن است بگوید:
«این که چیز خاصی نبود.»
یا:
«فقط شانس آوردم.»
۷. نادیده گرفتن توانایی‌ها و استعدادها
فرد ممکن است موفقیت‌های خود را به عوامل بیرونی نسبت دهد اما شکست‌ها را کاملاً به ضعف شخصی خودش مرتبط کند.
۸. انتخاب اهداف پایین‌تر از توانایی واقعی
گاهی فرد برای اینکه با احتمال شکست مواجه نشود، اهدافی را انتخاب می‌کند که بسیار پایین‌تر از توانایی واقعی او هستند.
به این ترتیب، احساس امنیت بیشتری می‌کند اما ممکن است در بلندمدت از رشد و پیشرفت خود جلوگیری کند.
---
نشانه‌های طرحواره شکست در کودکان
طرحواره شکست می‌تواند در دوران کودکی نیز شکل بگیرد و خود را به صورت رفتارهای مختلف نشان دهد.
برخی نشانه‌های احتمالی عبارت‌اند از:
- کودک خیلی زود از انجام یک فعالیت دست می‌کشد.
- از کارهایی که فکر می‌کند در آنها ضعیف است اجتناب می‌کند.
- هنگام اشتباه کردن به شدت ناراحت یا عصبانی می‌شود.
- شروع فعالیت‌های دشوار را به تعویق می‌اندازد.
- در برابر تکالیف یا فعالیت‌های جدید اضطراب نشان می‌دهد.
- از مقایسه شدن با سایر کودکان ناراحت می‌شود.
- بعد از یک اشتباه، به سرعت نتیجه می‌گیرد که «من نمی‌توانم».
- ممکن است از شرکت در فعالیت‌هایی که احتمال ارزیابی شدن در آنها وجود دارد خودداری کند.
البته وجود این رفتارها به تنهایی به معنی وجود طرحواره شکست نیست و برای ارزیابی دقیق، شرایط کودک و الگوی رفتاری او باید توسط متخصص بررسی شود.
طرحواره شکست در محیط کار چگونه خود را نشان می‌دهد؟
تله شکست می‌تواند تأثیر قابل توجهی بر مسیر شغلی داشته باشد.
فرد ممکن است:
- برای موقعیت‌های شغلی بهتر درخواست ندهد.
- از مسئولیت‌های جدید دوری کند.
- به دلیل ترس از اشتباه، تصمیم‌گیری را به تعویق بیندازد.
- نسبت به انتقاد مدیر یا همکاران بسیار حساس باشد.
- هنگام ارائه کار در مقابل دیگران اضطراب زیادی تجربه کند.
- شغل‌هایی را انتخاب کند که بسیار پایین‌تر از توانایی‌های واقعی او هستند.
- پروژه‌های دشوار را نیمه‌کاره رها کند.
- دائماً خود را با همکاران موفق‌تر مقایسه کند.
در چنین شرایطی ممکن است فرد توانایی واقعی خود را نشان ندهد و همین مسئله به شکل ناخواسته باور اولیه او درباره «موفق نشدن» را تقویت کند.
ریشه‌ها و علل شکل‌گیری طرحواره شکست چیست؟
طرحواره شکست معمولاً نتیجه یک عامل واحد نیست و می‌تواند تحت تأثیر مجموعه‌ای از تجربیات دوران کودکی و نوجوانی شکل بگیرد.
انتقاد و سرزنش مداوم
اگر کودک مرتباً به خاطر اشتباهاتش مورد سرزنش، تحقیر یا تمسخر قرار بگیرد، ممکن است به تدریج به این نتیجه برسد که توانایی انجام درست کارها را ندارد.
انتظارات بیش از حد والدین
گاهی والدین استانداردهایی برای کودک تعیین می‌کنند که متناسب با سن یا توانایی‌های او نیست.
اگر کودک بارها نتواند این انتظارات را برآورده کند، احتمال دارد احساس ناتوانی در او تقویت شود.
مقایسه با دیگران
جملاتی مانند:
«ببین دوستت چقدر بهتر از توست»
یا
«خواهرت همیشه از تو موفق‌تر بوده»
می‌توانند باعث شوند کودک ارزش خود را بر اساس مقایسه با دیگران ارزیابی کند.
حمایت ناکافی هنگام شکست
کودک برای رشد سالم لازم است تجربه کند که اشتباه و شکست بخشی طبیعی از یادگیری هستند.
اگر شکست کودک با تحقیر یا طرد شدن همراه شود، ممکن است از تجربه کردن و ریسک کردن بترسد.
تجربه شکست‌های مکرر
شکست‌های مکرر در مدرسه، روابط اجتماعی یا سایر زمینه‌ها، به‌خصوص زمانی که کودک حمایت و فرصت یادگیری کافی دریافت نکند، می‌تواند در شکل‌گیری باورهای منفی درباره توانایی‌های او نقش داشته باشد.
تمسخر و تحقیر در محیط اجتماعی
تجربه‌هایی مانند مورد تمسخر قرار گرفتن توسط همسالان یا دریافت بازخوردهای تحقیرآمیز نیز می‌تواند بر برداشت فرد از توانایی‌های خودش تأثیر بگذارد.
مشکلات یادگیری یا تفاوت‌های رشدی که به‌درستی درک نشده‌اند
گاهی کودکی که به دلیل مشکلات یادگیری یا تفاوت‌های رشدی به حمایت بیشتری نیاز دارد، به اشتباه «تنبل»، «بی‌استعداد» یا «بی‌دقت» تلقی می‌شود.
اگر این پیام‌ها به صورت مداوم تکرار شوند، ممکن است بر تصویر ذهنی کودک از توانایی‌های خودش اثر بگذارند.
---
چگونه بفهمیم طرحواره شکست داریم؟
برای تشخیص طرحواره شکست نمی‌توان تنها به یک یا دو نشانه تکیه کرد. با این حال، می‌توانید درباره پرسش‌های زیر فکر کنید:
- آیا معمولاً تصور می‌کنم دیگران از من موفق‌تر هستند؟
- آیا قبل از شروع کارهای دشوار، انتظار شکست دارم؟
- آیا به دلیل ترس از شکست، فرصت‌های جدید را از دست می‌دهم؟
- آیا کارهای مهم را به دلیل ترس یا اضطراب به تعویق می‌اندازم؟
- آیا موفقیت‌های خودم را کم‌اهمیت می‌دانم؟
- آیا موفقیت‌هایم را بیشتر به شانس نسبت می‌دهم تا توانایی خودم؟
- آیا از موقعیت‌هایی که عملکردم در آنها ارزیابی می‌شود اجتناب می‌کنم؟
- آیا بعد از یک اشتباه کوچک، احساس می‌کنم «من کلاً آدم ناتوانی هستم»؟
- آیا خودم را دائماً با افراد موفق‌تر مقایسه می‌کنم؟
- آیا به دلیل ترس از شکست، اهدافی بسیار پایین‌تر از توانایی خود انتخاب می‌کنم؟
پاسخ مثبت به برخی از این پرسش‌ها به تنهایی به معنی تشخیص طرحواره شکست نیست، اما اگر این الگوها مداوم باشند و زندگی شما را تحت تأثیر قرار دهند، صحبت با روان‌شناس می‌تواند به شناخت دقیق‌تر مسئله کمک کند.
تفاوت طرحواره شکست با اعتمادبه‌نفس پایین چیست؟
این دو مفهوم می‌توانند با یکدیگر ارتباط داشته باشند اما یکسان نیستند.
اعتمادبه‌نفس پایین بیشتر به ارزیابی منفی فرد از توانایی یا ارزش خود در یک یا چند زمینه مربوط می‌شود.
اما در طرحواره شکست باور عمیق‌تری وجود دارد که فرد اساساً در رسیدن به اهداف، عملکرد یا موفقیت نسبت به دیگران ناتوان‌تر است.
برای مثال:
فردی با اعتمادبه‌نفس پایین ممکن است بگوید:
«من در سخنرانی اعتمادبه‌نفس ندارم.»
اما فردی که الگوی شکست در او فعال است ممکن است بگوید:
«من کلاً آدم موفقی نیستم و هر کاری انجام بدهم شکست می‌خورم.»
تفاوت طرحواره شکست و طرحواره نقص و شرم
این دو طرحواره نیز ممکن است شباهت‌هایی داشته باشند.
در طرحواره نقص و شرم تمرکز اصلی بر این باور است که «من ذاتاً معیوب، ناقص یا دوست‌نداشتنی هستم».
اما در طرحواره شکست محور اصلی این باور است که:
«من توانایی موفق شدن ندارم و در مقایسه با دیگران شکست‌خورده هستم.»
البته ممکن است یک فرد هم‌زمان بیش از یک طرحواره داشته باشد.
سبک‌های مقابله‌ای با طرحواره شکست
افراد در مواجهه با طرحواره‌های ناسازگار معمولاً به شیوه‌های مختلفی واکنش نشان می‌دهند. در طرحواره‌درمانی این واکنش‌ها را می‌توان در سه سبک کلی بررسی کرد:
۱. اجتناب
فرد تلاش می‌کند با موقعیت‌هایی که ممکن است احساس شکست را فعال کنند مواجه نشود.
برای مثال:
- انجام ندادن کارهای دشوار
- نپذیرفتن مسئولیت‌های جدید
- اجتناب از رقابت
- به تعویق انداختن تصمیم‌ها
- نرفتن به دنبال فرصت‌های جدید
۲. جبران افراطی
در این حالت فرد تلاش می‌کند برخلاف باور درونی خود رفتار کند.
برای مثال ممکن است برای اثبات توانایی خود به دیگران، استانداردهای بسیار سختی برای خودش تعیین کند و دائماً تلاش کند بهترین باشد.
مشکل زمانی ایجاد می‌شود که ارزشمندی فرد کاملاً به موفقیت وابسته شود.
۳. تسلیم شدن
در این حالت فرد باور مرتبط با طرحواره را می‌پذیرد و مطابق آن رفتار می‌کند.
برای مثال ممکن است تصور کند دیگران همیشه از او بهتر هستند و بنابراین برای رسیدن به اهداف مهم خود تلاش چندانی نکند.
---
درمان طرحواره شکست چگونه است؟
خبر امیدوارکننده این است که طرحواره‌ها الگوهای ثابت و غیرقابل تغییر نیستند. با شناخت ریشه‌های آنها و اصلاح افکار، احساسات و رفتارهای مرتبط، می‌توان شدت تأثیر آنها را کاهش داد.
درمان معمولاً بر شناخت باورهای عمیق، بررسی تجربیات شکل‌دهنده آنها و ایجاد تجربه‌های جدید و سالم تمرکز دارد.
طرحواره‌درمانی برای تله شکست
طرحواره‌درمانی یکی از رویکردهایی است که برای کار با طرحواره‌های ناسازگار اولیه مورد استفاده قرار می‌گیرد.
در این رویکرد، درمانگر به فرد کمک می‌کند:
- طرحواره شکست را شناسایی کند.
- موقعیت‌های فعال‌کننده طرحواره را بشناسد.
- افکار و باورهای ناکارآمد را بررسی کند.
- ارتباط تجربیات کودکی با الگوهای فعلی را درک کند.
- با احساسات مرتبط با شکست مواجه شود.
- رفتارهای اجتنابی را کاهش دهد.
- باورهای سالم‌تر و واقع‌بینانه‌تری ایجاد کند.
- تجربه‌های جدیدی از تلاش، یادگیری و موفقیت ایجاد کند.
درمان طرحواره شکست ممکن است با استفاده از تکنیک‌هایی مانند بازسازی شناختی، تصویرسازی ذهنی، گفت‌وگوی تجربی و تکنیک‌های رفتاری انجام شود.
برای مقابله با طرحواره شکست چه کارهایی می‌توان انجام داد؟
۱. شکست را از هویت خود جدا کنید
شکست خوردن در یک فعالیت به این معنی نیست که شما «یک فرد شکست‌خورده» هستید.
بین این دو جمله تفاوت زیادی وجود دارد:
«من در این کار موفق نشدم.»
و:
«من آدم ناموفقی هستم.»
اولی درباره یک تجربه مشخص صحبت می‌کند، اما دومی یک برچسب کلی و منفی به کل شخصیت فرد می‌زند.
۲. موفقیت‌های خود را ثبت کنید
موفقیت‌های کوچک و بزرگ خود را یادداشت کنید و مشخص کنید برای رسیدن به آنها چه مهارت‌ها و تلاش‌هایی داشته‌اید.
این کار می‌تواند به شما کمک کند موفقیت‌های خود را صرفاً به شانس نسبت ندهید.
۳. از مقایسه دائمی خود با دیگران فاصله بگیرید
مقایسه مداوم معمولاً تصویر دقیقی از توانایی‌های فرد ارائه نمی‌دهد.
به جای مقایسه خود با دیگران، پیشرفت فعلی خود را با گذشته‌تان مقایسه کنید.
۴. کارهای دشوار را به مراحل کوچک‌تر تقسیم کنید
اگر یک هدف بزرگ باعث فعال شدن ترس از شکست می‌شود، آن را به چند مرحله کوچک‌تر تقسیم کنید.
هدف کوچک‌تر می‌تواند احساس کنترل بیشتری ایجاد کند و احتمال اجتناب را کاهش دهد.
۵. با ترس از شکست به تدریج مواجه شوید
اجتناب دائمی معمولاً باعث می‌شود ترس باقی بماند.
به جای اینکه یک‌باره خود را در سخت‌ترین موقعیت قرار دهید، می‌توانید به شکل تدریجی فعالیت‌هایی را انتخاب کنید که کمی خارج از محدوده راحتی شما هستند.
۶. با خودتان مانند یک دوست رفتار کنید
اگر دوست شما در کاری شکست بخورد، احتمالاً به او نمی‌گویید:
«تو بی‌استعدادی و هیچ‌وقت موفق نمی‌شوی.»
پس هنگام شکست نیز تلاش کنید با خودتان همان‌قدر منصفانه رفتار کنید.
۷. افکار منفی را به چالش بکشید
وقتی فکر می‌کنید:
«من همیشه شکست می‌خورم»
از خودتان بپرسید:
- آیا واقعاً «همیشه» شکست خورده‌ام؟
- چه شواهدی خلاف این باور وجود دارد؟
- آیا موفقیتی داشته‌ام که آن را نادیده گرفته‌ام؟
- اگر دوست من در همین شرایط بود، چه چیزی به او می‌گفتم؟
این پرسش‌ها می‌توانند به بررسی واقع‌بینانه‌تر افکار کمک کنند.
۸. در صورت تأثیرگذاری جدی بر زندگی، از متخصص کمک بگیرید
اگر ترس از شکست باعث شده فرصت‌های شغلی، تحصیلی، اجتماعی یا عاطفی مهمی را از دست بدهید، بهتر است موضوع را با یک روان‌شناس بررسی کنید.
درمان حرفه‌ای می‌تواند به جای مبارزه سطحی با نشانه‌ها، به ریشه‌های شکل‌گیری این الگوها بپردازد.
آیا طرحواره شکست قابل درمان است؟
طرحواره شکست قابل تغییر و مدیریت است. هدف درمان لزوماً این نیست که فرد دیگر هیچ‌وقت از شکست نترسد؛ بلکه مهم است فرد بتواند بدون اینکه ترس از شکست زندگی و انتخاب‌های او را کنترل کند، برای اهداف خود اقدام کند.
با کمک روان‌درمانی، فرد می‌تواند به تدریج باورهای ناکارآمد خود را شناسایی کند، با موقعیت‌های ترسناک مواجه شود و تعریف واقع‌بینانه‌تری از موفقیت و شکست پیدا کند.
چه زمانی برای طرحواره شکست به روان‌شناس مراجعه کنیم؟
اگر ترس از شکست باعث شده:
- از شروع کارهای مهم اجتناب کنید؛
- دائماً کارها را به تعویق بیندازید؛
- فرصت‌های شغلی یا تحصیلی را از دست بدهید؛
- خودتان را دائماً با دیگران مقایسه کنید؛
- موفقیت‌های خود را نادیده بگیرید؛
- اضطراب زیادی هنگام ارزیابی شدن داشته باشید؛
- یا احساس بی‌کفایتی و ناتوانی به شکل مداوم تجربه کنید،
صحبت با یک روان‌شناس یا متخصص طرحواره‌درمانی می‌تواند مفید باشد.
جمع‌بندی
طرحواره شکست الگویی عمیق از باورهاست که باعث می‌شود فرد خود را ناتوان، کم‌استعداد یا کم‌موفقیت‌تر از دیگران ببیند و از شکست خوردن انتظار داشته باشد.
این طرحواره می‌تواند در اثر تجربیاتی مانند انتقاد و سرزنش مداوم، مقایسه شدن با دیگران، انتظارات نامتناسب، حمایت ناکافی هنگام شکست یا تجربه‌های منفی در محیط خانواده و مدرسه شکل بگیرد.
ترس از شکست، اجتناب از موقعیت‌های چالش‌برانگیز، اهمال‌کاری، کم‌ارزش کردن موفقیت‌ها و حساسیت نسبت به ارزیابی دیگران از نشانه‌های احتمالی آن هستند.
طرحواره‌درمانی و سایر روش‌های روان‌درمانی می‌توانند به فرد کمک کنند ریشه این باورها را بشناسد، الگوهای ناکارآمد را تغییر دهد و بدون ترس افراطی از شکست، برای اهداف خود تلاش کند.
سوالات متداول درباره طرحواره شکست
طرحواره شکست چیست؟
طرحواره شکست یک الگوی عمیق ذهنی است که در آن فرد باور دارد توانایی موفق شدن ندارد یا نسبت به دیگران فردی کم‌استعداد و شکست‌خورده است.
مهم‌ترین نشانه تله شکست چیست؟
ترس مداوم از شکست، اجتناب از موقعیت‌های چالش‌برانگیز، اهمال‌کاری، مقایسه خود با دیگران و کم‌ارزش کردن موفقیت‌ها از نشانه‌های رایج آن هستند.
آیا طرحواره شکست در کودکی شکل می‌گیرد؟
بسیاری از طرحواره‌های ناسازگار اولیه در دوران کودکی و نوجوانی شکل می‌گیرند و تجربیاتی مانند انتقاد مداوم، مقایسه، تحقیر یا حمایت ناکافی هنگام شکست می‌توانند در شکل‌گیری آنها نقش داشته باشند.
آیا طرحواره شکست قابل درمان است؟
بله. طرحواره‌ها قابل تغییر هستند و روان‌درمانی، به‌ویژه طرحواره‌درمانی، می‌تواند به شناسایی و اصلاح باورها و الگوهای رفتاری مرتبط با طرحواره شکست کمک کند.
آیا اهمال‌کاری با طرحواره شکست ارتباط دارد؟
در برخی افراد بله. اگر فرد از شکست می‌ترسد، ممکن است برای جلوگیری از مواجه شدن با احتمال شکست، انجام کار را به تعویق بیندازد. این مسئله می‌تواند چرخه‌ای ایجاد کند که در آن اهمال‌کاری، عملکرد ضعیف‌تر و احساس شکست را تقویت می‌کند.
آیا موفق بودن به معنی نداشتن طرحواره شکست است؟
خیر. فردی که طرحواره شکست دارد ممکن است در بعضی زمینه‌ها بسیار موفق باشد اما همچنان موفقیت‌های خود را به شانس نسبت دهد یا احساس کند شایستگی آن را ندارد.
تفاوت طرحواره شکست با اعتمادبه‌نفس پایین چیست؟
اعتمادبه‌نفس پایین می‌تواند به ارزیابی منفی فرد از توانایی‌های خود مربوط باشد، اما طرحواره شکست معمولاً باور عمیق‌تری درباره ناتوانی در موفق شدن و پایین‌تر بودن از دیگران ایجاد می‌کند.
دیدگاه‌ها
0 دیدگاه تأییدشدهبرای ثبت دیدگاه وارد حساب خود شوید. دیدگاه‌ها پس از تأیید مدیر منتشر می‌شوند.
ورود برای ثبت دیدگاههنوز دیدگاهی منتشر نشده است.